Podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania obrony cywilnej formułuje międzynarodowe prawo wojenne, a zwłaszcza Protokół dodatkowy  I z 1977 r. do Konwencji genewskich z 1949 r. o ochronie ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych, ratyfikowany przez Polskę 19 września 1991 r.
W świetle unormowań międzynarodowych obrona cywilna oznacza wypełnienie wszystkich lub niektórych zadań humanitarnych, mających na celu obronę ludności cywilnej przed niebezpieczeństwami wynikającymi z działań zbrojnych lub klęsk żywiołowych, przezwyciężanie ich bezpośrednich następstw i zapewnienie warunków koniecznych do przetrwania. Sposób organizacji, zasady przygotowania i realizacji zadań obrony cywilnej są wewnętrzną sprawą każdego państwa. Powinny one jednoznacznie wynikać z odpowiednich przepisów prawa obowiązującego w danym kraju. Normy międzynarodowe prawa wojennego mają zastosowanie przede wszystkim w okresie trwania konfliktu zbrojnego.               Obecnie obowiązują jeszcze niektóre przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej regulujące m.in. sprawy obrony cywilnej oraz dwa rozporządzenia Rady Ministrów z 1993 r. dotyczące obrony cywilnej oraz działania organów obrony cywilnej. Trwają jednak intensywne prace legislacyjne nad zmianami niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa, a także nad nowymi przepisami dotyczącymi obrony cywilnej oraz militaryzacji. Ustawę o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej ma zastąpić nowa ustawa o obowiązku wojskowym i innych powinnościach obronnych oraz ustawa regulująca sprawy zastrzeżone do kompetencji organów odpowiadających za obronność w skali całego państwa.
Dotychczasowe przepisy uwzględniają w znacznej mierze postanowienia międzynarodowego prawa wojennego dotyczące obrony cywilnej, w tym zwłaszcza Protokołów dodatkowych I i II do Konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r.

OBOWIĄZKI I UPRAWNIENIA ORGANÓW RZĄDOWYCH, SAMORZĄDOWYCH, PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I ORGANIZAJCI SPOŁECZNYCH
Centralnym organem właściwym w sprawach obrony cywilnej jest szef Obrony Cywilnej Kraju, którego na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych powołuje prezes Rady Ministrów.
Do zakresu działania szefa OCK należy: przygotowania projektów założeń i zasad działania obrony cywilnej, koordynowanie przedsięwzięć i sprawowanie kontroli nad realizacją zadań obrony cywilnej przez organa samorządu terytorialnego, a także sprawowanie nadzoru nad odbywaniem zasadniczej służby w obronie cywilnej.  Szefowi Obrony Cywilnej Kraju podlega bezpośrednio Urząd Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności.                                   Terenowymi organami obrony cywilnej w administracji rządowej i samorządowej są wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast) jako szefowie obrony cywilnej województw, powiatów i gmin. Do zakresu ich działania należy kierowanie oraz koordynowanie przygotowań i realizacji obrony cywilnej przez instytucje rządowe i samorządowe, podmioty gospodarcze i inne jednostki organizacyjne działające na ich terenie. Starostowie, wójtowie i burmistrzowie (prezydenci miast), będący organami samorządowymi realizują zadania obrony cywilnej jako zlecone przez wojewodów zadania administracji rządowej.      Szefowie OC województw, powiatów i gmin, wykonują zadania obrony cywilnej przy pomocy podległych im urzędów oraz powołanych w ich strukturach specjalistycznych komórek organizacyjnych: w województwach – przy pomocy wojewódzkich inspektoratów OC, miastach powyżej 40 tyś. mieszkańców – miejskich inspektoratów OC, w pozostałych gminach – pracowników do spraw OC. Za realizację zadań obrony cywilnej w zakładach pracy są odpowiedzialni ich właściciele lub kierownicy.  Ministrowie (kierownicy urzędów centralnych) mają obowiązek uwzględniania zadań obrony cywilnej w nadzorowanych przez nich dziedzinach. Ustalają w porozumieniu z szefem OCK sposoby przygotowania i realizacji specjalistycznych zadań, związanych z zakresem działania kierowanych przez nich resortów, podejmowania prac naukowo-badawczych w zakresie OC  i udostępniania organom OC informacji niezbędnych do prognozowania i oceny zagrożeń. Ustaleniom tym podlega również włączenie właściwych jednostek organizacyjnych resortów lub ich służb do systemu wykrywania i alarmowania.