Prawo spółdzielcze jest ustawą uchwaloną 16 lat temu, 16 września 1982 r. Anachroniczność pewnych rozwiązań mimo wielokrotnej nowelizacji tego aktu jest widoczna i w pewnych sytuacjach utrudnia funkcjonowanie spółdzielni w warunkach gospodarki rynkowej, stwarza również liczne niedogodności dla samych członków spółdzielni, choćby w przypadku przynależności do spółdzielni mieszkaniowych. Obecnie w Parlamencie trwają prace nad uchwaleniem całkowicie nowego aktu prawnego regulującego kwestię spółdzielczości. Jednakże z uwagi na złożoność problematyki prace te postępują ślamazarnie.
Obowiązujący na dzień dzisiejszy akt prawny stanowi, iż podstawowymi cechami spółdzielni jest:
• dobrowolność,
• zrzeszeniowy charakter,
• zmienny skład osobowy,
• zmienny fundusz udziałowy,
• prowadzenie wspólnej działalności gospodarczej w interesie członków.
Nowelizacja prawa spółdzielczego w 1994 r. znacznie zwiększyła znaczenie statutu spółdzielni, przez co stał się on jednym z podstawowych aktów regulujących funkcjonowanie spółdzielni.
Obecnie obowiązujące prawo spółdzielcze, po wielokrotnych nowelizacjach, odeszło od szeregu przepisów bezwzględnie obowiązujących na rzecz umownych rozwiązań, określonych w statucie. Nastąpiło więc zbliżenie polskiego prawa spółdzielczego do idei spółdzielczości i zasad opracowanych przez Międzynarodowy Związek Spółdzielczy na Kongresach w 1937 r. w Paryżu w 1967 r. w Wiedniu. Opracowano tam 6 zasad:
• pełna dobrowolność i dostępność do członkostwa w spółdzielni,
• wszyscy członkowie mają równe prawa i obowiązki, także w głosowaniu,
• spółdzielnie prócz działalności gospodarczej powinny prowadzić również działalność społeczną i kulturalno-oświatową,
• spółdzielnie działają samorządnie (decydują samodzielnie za pośrednictwem swoich organów)
• ruch spółdzielczy jest niepodzielny.
Zapis art. 32 § 1 ustawy stanowi, iż od uchwał w sprawach między członkami a spółdzielnią członek może odwołać się w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym do organu określonego w statucie, chyba że statut wyłącza lub ogranicza to uprawnienie. Statut określa zasady i tryb postępowania wewnątrzspółdzielczego, a w szczególności terminy wnoszenia i rozpatrzenia odwołania.
Statut ustalają założyciele spółdzielni, potwierdzają przez złożenie na nim swoich podpisów, oraz dokonują wyboru organów spółdzielni, których wybór należy w myśl statutu do kompetencji walnego zgromadzenia, lub komisji organizacyjnej w składzie co najmniej trzech osób.
Liczba założycieli spółdzielni nie może być mniejsza od dziesięciu, jeżeli założycielami są osoby fizyczne, i trzech, jeżeli założycielami są osoby prawne.
Spółdzielnia nabywa osobowość prawną z chwilą wpisania jej do rejestru.
Za czynności dokonane w interesie spółdzielni przed zarejestrowaniem osoby działające do chwili zarejestrowania spółdzielni odpowiadają wobec osób trzecich solidarnie. Za zobowiązania wynikające z tych czynności spółdzielnia odpowiada po jej zarejestrowaniu tak jak za zaciągnięte przez siebie. Jednakże osoby działające przed zarejestrowaniem odpowiadają wobec niej według przepisów prawa cywilnego.